عید فطر یکی از اعیاد بزرگ مسلمانان است و بزرگی آن بیش از هر چیز به واسطه آن است که مومنان در ماه رمضان، یک ماه به صورتی ویژه به جنگ شیطان نفس می‌روند و در جهاد اکبر شرکت می‌کنند.

عید» در لغت از ماده عود به معنی بازگشت است و به روزهایی که مشکلات از قوم و جمعیتی بر طرف می‌شود و بازگشت به پیروزی‌ها و راحتی‌های نخستین می‌کند گفته می‌شود.(تفسیر نمونه). در روایات به نقل از امیرمومنان(ع) داریم که «انما هو عید لمن قبل الله صیامه وشکر قیامه و کل یوم لا یعصی الله فهو عید؛ این عید کسی است که خدا روزه‌‏اش را پذیرفته، نماز او را ستوده و هر روز که خدا از سوی او نافرمانی نشود، آن روز عید است.» عید فطر روز بازگشت ‏به فطرت است، این معنا را می‏توان از لغت «عید فطر» نیز دریافت، چرا که «عید» به معنای بازگشت و «فطر» به معنای «فطرت و طبیعت‏» است و فلسفه عید فطر نیز این است که مسلمانان با یک ماه روزه‌داری شرایطی در خود ایجاد کرده‌اند که زمینه بروز گناه در آنان کمتر شده و از اینرو نزدیک‌تر شدن به فطرت پاک خویش را جشن می‌گیرند، آن هم جشنی اجتماعی که خود موضوعیت جداگانه‌ای دارد. عید در قرآن واژه «عید» در قرآن تنها در یک جا در آیه 114 سوره مبارکه مائده به کار رفته است. «قال عیسی ابن مریم اللهم ربنا انزل علینا مائدة من السماء تکون لنا عیدا لاولنا و آخرنا و آیة منک‏» از آن جا که روز نزول مائده نیز، روز بازگشت ‏به پیروزی و پاکی و ایمان به خدا بوده است، حضرت مسیح(ع) آن را عید نامیده است. همان طور که در روایات وارد شده، نزول مائده در روز یکشنبه بوده و شاید یکی از علل احترام روز یکشنبه در نظر مسیحیان نیز همین باشد. عید فطر در قرآن با مراجعه به قرآن کریم می‌توان دریافت که عید فطر از دید تنها کتاب تحریف نشده الهی پنهان نمانده است. آیات 185 سوره بقره و 14 و 15 سوره اعلی را در توصیف و تشریح این عید گران‌قدر تفسیر کرده‌اند. آیه 185 سوره مبارکه بقره پس از اینکه می‌فرماید: «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن هدی للناس و بینات من الهدی و الفرقان» و از نزول قرآن در ماه رمضان خبر می‌دهد در انتها تاکید دارد که «یرید الله بکم الیسر و لایرید بکم العسر و لتکملوا العدة و لتکبرو الله علی ما هدئکم و لعلکم تشکرون». خداوند در تشریع احکام برای شما آسانی خواسته نه سخت‌گیری، تا روزه ایام معدود را به هر صورتی که بتوانید چه در ماه رمضان یا غیر آن به کمال رسانید. بیشتر دانشمندان گفته‌اند که مقصود از ولتکبروا الله، تکبیرهایی است که در شب عید فطر وارد شده است که این تکبیرها بعد از چهار نماز مغرب و عشاء و صبح روز عید و نماز عید فطر گفته می‌شود.(تفسیر ابوالفتح رازی). در عید فطر این گونه می‌گویند: «الله‌اکبر الله‌اکبر لااله الاالله و الله‌اکبر الله‌اکبر و لله‌الحمد الحمد علی ما هدانا و له الشکر علی ما اولانا.» برخی برای روز عید این تکبیرها را بعد از نماز ظهر و عصر روز عید نیز ذکر کرده‌اند. حضرت امام خمینی و آیت‌الله اراکی جزء این دسته از فقها هستند. مستند این حکم، روایتی از قول امام صادق علیه‌السلام است که فرمود: در عید فطر هم تکبیر هست. (مستدرک الوسایل)  ابعاد اجتماعی، سیاسی و اقتصادی عید فطر مسلمانان با پرداخت زکات فطره در حقیقت‏ به بخشی از دعاهای ماه رمضان که در مدت یک ماه بعد از نماز زمزمه می‏کردند «اللهم فک کل اسیر، اللهم سد فقرنا به غناک و... در روز عید فطر جامه عمل می‌‏پوشانند. از زکات فطره می‌توان قرض بدهکاران حقیقی و افرادی را که در راه معصیت و خلاف، بدهکار نشده‌‏اند، پرداخت کرد. در ساختن مسجد، مدرسه، پل‏ها و راه‏ها و بیمارستان‏ها و برطرف کردن سایر نیازهای مسلمانان نیز می‌توان از این بودجه مردمی استفاده کرد. عید فطر از نظر سیاسی نیز همواره مورد توجه بوده است و رهبران سیاسی نیز از آن بهره گرفته‏اند. پیامبر(ص) و حضرت علی(ع) در عید فطر خطبه می‌خواندند و علاوه بر توصیه‌های دینی و اخلاقی درباره مسایل سیاسی هم آگاهی‌بخشی می‌کردند. نقل شده است که آغاز حرکت ‏سیاسی ابومسلم خراسانی و شورش وی بر علیه دستگاه خلافت ‏بنی‌امیه نیز در یکی از اعیاد فطر بوده است. وی به سلیمان بن کثیر دستور داد به اقامه نماز عید فطر و ایراد خطبه بر علیه امویان بپردازد. سلیمان نیز انقلاب و شورش بر علیه سلطنت اموی را در خطبه نماز عید فطر اعلام کرد. به این ترتیب آنان در سال 129 قمری در روز عید فطر در شهرهای ماوراء النهر به پا خاسته، قیام خود را اعلام و در مدت کوتاهی سلسله بنی امیه را منقرض کردند.    آداب و رسوم عید فطر در برخی از کشورهای اسلامی مسلمانان مصر جشن و سرور خاصی در عید سعید فطر دارند که میراث گذشتگان آنها به شمار می‌رود. یک هفته قبل از شروع عید سعید فطر خیابانها و کوچه‌های این کشور رنگ و بوی خاص عید را به خود می‌گیرند و بازارهای مختلف از ازدحام و شلوغی خاص عید برخوردار می‌شوند . مسلمانان مصری در عید سعید فطر برای کودکان خود لباس و کفش می‌خرند و حتی جوانان نیز به خرید لباس نوی عید می‌پردازند. شب عید فطر مصری‌ها آوازهای خاصی که یکی از آنها «ای شب عید» است را می‌خوانند، این آواز که از سروده‌های قدیمی مصر باستان به شمار می‌رود ریشه در افسانه‌ها و اساطیر دارد. خواندن سرودها و آوازهای گروهی در این ایام به همراه برخی از آداب و رسوم و حرکات خاص، از زمان فراعنه سرچشمه گرفته است و اینک با گذشت قرنها همچنان آن را حفظ کرده و در عید فطر برگزار می‌کنند. عید فطر در عربستان مسلمانان عربستان پس از اینکه یک ماه را روزه گرفتند، ضمن تبریک به مناسبت فرا رسیدن عید فطر، نماز عید را با وجود ازدحام شدید در خیابانها، میادین و محله‌های این کشور اقامه می‌کنند. بازارهای عربستان در عید فطر با ازدحام شدیدی روبه رو است و همه شهرهای عربستان مزین و چراغانی و آماده پذیرایی از زائران می‌شوند. خیابان‌ها، میدان‌ها باغ‌ها با چراغ‌های رنگی و نورانی تزئین می‌شوند به طوری چراغ‌هایی نیز به درخت‌های نخل می آویزند تا در جلب مردم تأثیر گذارد. برگزاری مراسم خاص فرهنگی اعم از جشنواره‌‌ها، موسیقی محلی، ملی، برگزاری مراسم از سوی هنرمندان و گروه‌های خاص، صدقه دادن، انفاق، هدیه به کودکان، برگزاری نمایش، تئاتر، آتش‌بازی، مسابقات اسب دوانی و برگزاری جلسات شعر از برنامه‌های عید فطر به شمار می‌رود که از اهمیت خاصی برخوردار است. عید فطر در مالزی عید فطر در مالزی هم با شکوه خاصی برگزار می‌شود، معمولاً در شب پیش از عید فطر، خانواده‌های مالایی، به ویژه زنان خانه‌دار به تهیه غذاها و شیرینی‌های سنتی مخصوص این عید می‌پردازند. از مهم‌ترین این غذاها، رندانگ است که از گوشت گاو و مرغ پخته شده در شیرنارگیل درست می‌شود. در فرهنگ مالزی، شب بیست و هفتم ماه رمضان «توجوه لیکور» خوانده می‌شود که به معنی عدد بیست و هفت است. در طی این شب‌ها، مردم مالزی با روشن کردن شمع‌ها و چراغ‌های نفتی(که پلیته نامیده می‌شود) در جلوی خانه‌ها و آذین‌بندی و چراغانی کردن خیابان‌ها به استقبال عید فطر می‌روند. این سنت از این باور سنتی مالایی‌ها سرچشمه می‌گرفت که در شب قدر، فرشتگان و روح القدس در خانه‌هایی که در آن نور وجود دارد، فرو می‌آیند؛ البته امروزه چنین باوری وجود ندارد و روشن کردن چراغ‌های نفتی صرفاً جنبه تزیینی دارد. مسلمانان مالزی عموماً در روز و پس از طلوع آفتاب، در نماز عید فطر شرکت می‌جویند؛ پس از نماز زیارت اهل قبور مرسوم است. در زمان زیارت قبور، سوره یس را می‌خوانند و برای آرامش روح مردگان دعا می‌کنند. نخست وزیر مالزی هم در روز اول عید فطر معمولاً بارعام می‌گیرد و مردم می‌توانند برای عرض تبریک به خانه او بروند؛ این مراسم در شهر پوتراجایا برگزار می‌شود. منبع خبر: ایکنا